Al meer dan tien jaar begeleid ik D…. vanuit mijn rol als ervaringsdeskundige bij Team Ed. Tien jaar klinkt als een lange tijd, maar in de wereld waarin D…. leeft en beweegt is het eerder een reeks van losse etappes: van de ene instelling naar de andere, van gesloten naar open, van kamertraining naar weer een maatregel. Ik ben met hem meegegaan van plek naar plek, steeds weer, alsof we samen een tocht maken waarvan niemand precies weet waar de eindbestemming ligt.
D…. is wat we vaak een instellingskind noemen. Dat klinkt bijna zakelijk, alsof het een categorie is, maar achter dat woord gaat een jong mens schuil die nooit echt de kans heeft gehad ergens wortel te schieten. Elke instelling, elke kamer, elk team bracht nieuwe regels, nieuwe gezichten en opnieuw de last van zijn dossier. En telkens weer probeerde hij zich staande te houden in een wereld die hij niet zelf had gekozen.
Een tijdje terug ging het mis tijdens een kamertraining. Het idee was dat dit een stap naar meer zelfstandigheid zou zijn. Voor D…., die uit een besloten setting kwam, bleek dit juist een sprong in het diepe. Hij gaf zelf aan dat de stap te groot was, dat hij het gevoel had zonder houvast in een wereld vol verleiding en afleiding terecht te komen. Het signaal was helder, maar er werd weinig mee gedaan. Toen er vervolgens meerdere time-outs volgden en er opnieuw incidenten ontstonden, werd hij niet meer welkom geheten op die plek. Het resultaat: een verhuizing naar een kamer met nog minder begeleiding en nog meer vrijheid – precies de dingen waar hij op dat moment niet mee uit de voeten kon.
Wat D…. telkens weer parten speelt, is niet alleen de omgeving of de hoeveelheid vrijheid, maar vooral zijn dossier. Dat dossier reist al jaren met hem mee. Het lijkt een onzichtbare koffer die steeds weer wordt opengeklapt zodra er iets misgaat. Dan worden de moeilijkheden uit het verleden erbij gehaald, en wegen de woorden van vroeger vaak zwaarder dan de persoon die er nu staat. Zijn dossier werkt dan niet als ondersteuning, maar als een blok aan zijn been.
Wat ik keer op keer zie, is dat dossiers vaak maar half gelezen of verkeerd geïnterpreteerd worden. Medewerkers nemen er vluchtig kennis van of grijpen er pas naar als er problemen ontstaan. Zelden kom ik iemand tegen die echt de tijd heeft genomen om D…. zijn dossier door en door te kennen, om te begrijpen welke context er schuilgaat achter de incidenten en welke patronen al jaren een rol spelen. Het resultaat is dat er beslissingen worden genomen op basis van losse flarden informatie. Flarden die meestal juist de negatieve kanten benadrukken, omdat die nu eenmaal beter worden vastgelegd.
Maar een dossier vertelt niet het hele verhaal. Het vangt de incidenten, de regels, de maatregelen – maar zelden de kleine momenten waarin het wél goed ging. Het vangt de overlevingsstrategieën, maar niet de humor, de creativiteit of de momenten waarop D…. zelf aangaf wat hij nodig had. Als ervaringsdeskundige zie ik juist die kant van hem. Ik zie de mens achter de papieren, de jongen die al zo vaak opnieuw moest beginnen, die telkens weer leert omgaan met nieuwe begeleiders en nieuwe regels.
Daarom wil ik met dit verhaal duidelijk maken hoe belangrijk het is om verder te kijken dan een dossier. Een jongere is meer dan de optelsom van incidenten en maatregelen. Zeker bij iemand als D…., die al vanaf jonge leeftijd in instellingen leeft, is het essentieel om ook de mens en zijn eigen woorden serieus te nemen. Anders blijft hij gevangen in het beeld dat ooit in een rapport is vastgelegd en steeds weer wordt herhaald.
Na tien jaar met hem mee te lopen weet ik: D…. is niet zijn dossier. Hij is een jongvolwassene met een eigen stem, met valkuilen, maar ook met wensen en kwaliteiten. Het is aan ons, de mensen die om hem heen staan, om ervoor te zorgen dat die stem niet verloren gaat tussen de stapels papier.